İtalyan sinemasının temeli sayılan bu akım, İkinci Dünya Savaşı’nın yıkımı taze bir yarayken ortaya çıktı. Stüdyo yerine sokakta çekim yapan, oyuncu kadrosuna sıradan insanları alan ve yoksulluğu, işsizliği, savaşın bıraktığı enkazı romantize etmeden anlatan bir grup yönetmenden söz ediyoruz. Başlıca isimleri Roberto Rossellini, Vittorio De Sica, Cesare Zavattini, Luchino Visconti, Giuseppe De Santis, Suso Cecchi d’Amico, Federico Fellini ve Michelangelo Antonioni’dir. Akım hakkında bilgi birikimi olmayan biri için bu isim kalabalığı caydırıcı görünebilir, ama doğru sırayla gidildiğinde iş kolaylaşır.

İlk film: Bisiklet Hırsızları (1948)

Yeni Gerçekçilik’e giriş için en sağlam kapı Vittorio De Sica’nın 1948 tarihli “Bisiklet Hırsızları” (Ladri di biciclette) filmidir. Akımın genel kabul gören başlangıcı Roberto Rossellini’nin 1945 yapımı “Roma, Açık Şehir” filmi olsa da, bugün en çok izlenen ve en kolay ulaşılabilen örnek De Sica’nın bu filmidir. Hikâye basittir: işsiz bir adam, geçimini sağlayacağı işi yapabilmek için aldığı bisikleti çalınınca oğluyla birlikte Roma sokaklarında onu aramaya çıkar. Filmin gücü olay örgüsünde değil, kamerayı gerçek caddelere, gerçek pazarlara çıkarmasında yatar. Akımı ilk kez deneyecek biri için hem duygusal olarak ulaşılabilir hem de teknik olarak akımın bütün özelliklerini taşıyan bir film olduğu için bu sırayı öneriyoruz.

Sıradaki dört film hangi sırayla izlenmeli?

Bisiklet Hırsızları’ndan sonra akımın farklı yüzlerini görmek için şu sıralama işe yarar:

  1. Roma, Açık Şehir (1945), yönetmen Roberto Rossellini. Rossellini bu filmde yeni gerçekçiliğin öne çıkan pek çok özelliğini ilk kez bir arada uygulamıştır: profesyonel olmayan oyuncular, elden çekim ve stüdyo yerine gerçek mekânlar. Nazi işgali altındaki Roma’da direniş hareketini konu alır ve akımın kuruluş belgesi sayılır.
  2. Toprak Sarsılıyor (1948), yönetmen Luchino Visconti. Film, Valastro ailesinin yoksulluktan ve sömürüden kurtulma çabasını anlatır. Sicilyalı balıkçıların gerçek lehçeyle konuştuğu, tamamen amatör kadroyla çekilmiş bu film, akımın en sert ve en az ödün veren örneklerindendir.
  3. Ayakkabı Boyacısı (1946), yönetmen Vittorio De Sica. De Sica bu filmi Bisiklet Hırsızları’ndan önce çekmiş, savaş sonrası Roma’da ayakkabı boyayarak geçinen iki çocuğun hikâyesini anlatmıştır. Çocuk bakış açısından anlatılan yoksulluk, akımın duygusal tonunu başka bir açıdan gösterir.
  4. Umberto D. (1952), yönetmen Vittorio De Sica. Film, kiraladığı odayı elinde tutmaya çalışan yaşlı ve yoksul bir adamı, Umberto Domenico Ferrari’yi konu alır. Akımın belki de en acımasız ve en sabırlı örneğidir, hızlı bir giriş filmi değildir ama bu beşli sıranın sonuna gelindiğinde izleyici artık tona alışmış olur.
Sıra Film Yıl Yönetmen
1 Bisiklet Hırsızları 1948 Vittorio De Sica
2 Roma, Açık Şehir 1945 Roberto Rossellini
3 Toprak Sarsılıyor 1948 Luchino Visconti
4 Ayakkabı Boyacısı 1946 Vittorio De Sica
5 Umberto D. 1952 Vittorio De Sica

İlk izlemede nelerden kaçınmalı?

Akıma Visconti’nin Toprak Sarsılıyor’uyla ya da Umberto D. ile başlamak yaygın bir hatadır. İkisi de tempo olarak ağır, diyalog olarak cimri filmlerdir ve akımın neye tepki olarak doğduğunu bilmeden izlendiğinde sıkıcı gelebilir. Bir diğer hata, Fellini’nin “La Dolce Vita” ya da “8½” gibi filmlerini Yeni Gerçekçilik sanıp oradan başlamaktır. Bu filmler akımdan sonra, Fellini’nin kendi üslubunu kurduğu dönemde çekilmiştir ve sokak gerçekçiliğinden oldukça uzaklaşır. Altyazı meselesi de gözden kaçırılmamalı: dublaj yapılmış kopyalardan kaçının, çünkü sahici lehçe kullanımı, özellikle Toprak Sarsılıyor’da, filmin dokusunun parçasıdır.

Sonra nereye gidilir?

Beş filmi bitirdikten sonra iki yol var. Birincisi, akımın içinde kalıp Giuseppe De Santis’in “Acı Pirinç” (Riso amaro, 1949) gibi daha az bilinen ama türün içinde kalan filmlere geçmek. İkincisi, akımın mirasını taşıyan ama ondan kopan bir sonraki nesle atlamak: Federico Fellini’nin “La Strada” (1954) filmi, Yeni Gerçekçilik’in gerçekçi mekânlarını korurken karakter çalışmasına ve sembolizme açılan bir köprü niteliğindedir. Oradan Michelangelo Antonioni’nin 1960’lardaki yabancılaşma üçlemesine geçmek, akımın İtalyan sinemasını nasıl dönüştürdüğünü görmek için mantıklı bir devam olur.

Sonuç

İtalyan Yeni Gerçekçiliği’ne doğru sırayla girildiğinde akımın neden hâlâ referans alındığı netleşir: kamerayı stüdyodan çıkarıp gerçek hayata çeviren bu beş film, bugün hâlâ pek çok yönetmenin başvurduğu bir dilin temelini oluşturur. Bisiklet Hırsızları’yla başlayıp Umberto D. ile bitirdiğinizde, akımın hem en sıcak hem de en soğuk yüzünü görmüş olursunuz.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

İtalyan Yeni Gerçekçiliği nedir?

İkinci Dünya Savaşı sonrası İtalya'da doğan, profesyonel olmayan oyuncuları, gerçek sokak mekânlarını ve sıradan insanların yoksulluk içindeki yaşamını merkeze alan bir sinema akımıdır.

Yeni gerçekçiliğe hangi filmle başlamalı?

Vittorio De Sica'nın 1948 tarihli "Bisiklet Hırsızları" filmi, akımın en bilinen ve en erişilebilir örneği olduğu için ilk izlenecek film olarak önerilir.

Akım hangi yıllar arasında etkili oldu?

İtalyan Yeni Gerçekçiliği genellikle 1943 ile 1952 yılları arasında etkin kabul edilen bir dönemdir.

Roberto Rossellini'nin akımdaki yeri nedir?

Rossellini'nin 1945 yapımı "Roma, Açık Şehir" filmi akımı uluslararası alanda tanıtan ilk büyük eser sayılır ve profesyonel olmayan oyuncu kullanımı gibi akımın belirleyici özelliklerini erken örnekler.

Yeni gerçekçilik filmlerinden sonra hangi yönetmenlere geçilmeli?

Akımı özümsedikten sonra Federico Fellini'nin ilk dönem filmlerine ve 1960'ların İtalyan modernist sinemasına geçmek doğal bir devam olur.